جامع مهندسین حمل و نقل و ترافیک تهران

اطلاعات کارگروه های کارشناسی حمل و نقل و ترافیک تهران

سیر تكوینی جغرافیای شهری

در سال 1841 ژرژ كهل نظریه در مورد موقع، رشد و پراكندگی فضایی سكونتگاه‌های شهری مطرح ساخت و این نظریه برای اولین بار در تاریخ علم جغرافیا، روابط متقابل ساختهای فضایی و ساختهای اجتماعی شهرها به صورت علمی تبیین شد كه متاسفانه مورد توجه جغرافی‌دانان قرار نگرفت.

طی سالهای 1875-1900 بخش بزرگی از مطالعات جغرافیایی براساس محیط‌گرایی تنظیم شد و این مقارن بود با دوره استعماری و این تفكر تا سال 1950 ادامه داشت.

از سال 1950 به بعد مفهوم محیط نه تنها به محیط فیزیكی بلكه به محیط انسان ساز نیز اطلاق شد. از اواخر سده نوزدهم و اوایل سده بیستم، جغرافی‌دانان در تحلیل جغرافیایی شهرها درباره موقع، توسعه تاریخی و پراكندگی فضایی شهرها با توجه به پیوند آنها با شرایط طبیعی مطالعه بیشتری انجام دادند. در این دوره شرایط توپوگرافی (موقع) و شرایط جغرافیایی (موضع)، همواره مورد توجه متخصصان جغرافیای شهری و از مباحث اصلی بوده است.

در سال 1899 نظر اتو اشلوتر این بود كه وحدت جغرافیای طبیعی و انسانی می‌تواند به تبیین اشكال عینی و واقعی سطح سیاره زمین كمك كند.

در سالهای 1844-1904 راتزل با الهام از مكتب جبر جغرافیایی محیط‌گرایی را وارد جغرافیای شهری نمود، از نظر او شهر یك سكونتگاه دایمی، جامعه متراكم انسانی و یك زیستگاه انسانی دارای حوزه پر وسعت است كه در محل تلاقی چندین مسیر حمل‌و نقل به وجود آمده است.

در سال 1894 چالز كولی اظهار داشت دو عامل در مكان‌گزینی شهرها موثر است:

1- 5487 امكانات محلی برای تولید

2- موقع شهر نسبت به مسیرهای حمل و نقل

كه در جامعه صنعتی، مهم‌ترین عامل برای تعیین صنایع است به این دلیل بیشتر شهرهای بزرگ تجاری در طول رودخانه‌های قابل كشتیرانی، در كنار سواحل، محل تلاقی دو راه، مثل راه آهن با راه‌های آبی یا زمینی ایجاد شده‌اند.

در سال 1946 گریفیت تیلور از معروفترین جغرافی‌دانان نیمه اول سده بیستم كتابی تحت عنوان جغرافیای شهری منتشر نمود او در این كتاب عوامل محیطی و طبیعی را در پیدایش و ساخت شهرها به كار برده است.

5487تاثیر تحولات علم جغرافیا در جغرافیای شهری

همه جغرافی دانان در این نكته متفق‌القولند، كه انواع پراكندگی پدیده‌های سطح زمین را با توجه به شرایط مكانی مطالعه می كنند.

ریچارد هارتشورن یكی از نظریه پردازان بزرگ جغرافیا در سده بیستم می‌گوید: جغرافیا در جستجوی شرح، تفسیر و تبیین مشخصات متغیر مكانی از مكان دیگر سیاره زمین به عنوان جایگاه انسانی است. با در نظر گرفتن این تعریف جغرافیای انسانی (جغرافیای شهری) در صدد بررسی بسیاری از پدیده‌های سطح زمین از آن جمله نظام‌های حكومتی، نظام‌های اقتصادی، جرم، جنایت، اقتصاد گتوها و محلات شهری است كه همه اینها جزیی از شاخه علوم اجتماعی نیز است.

5487 5487جغرافیای سنتی و جغرافیای شهری (1900- 1955)

در نیمه اول سده بیستم بیشتر به حوزه وحدت ناحیه‌ای توجه می‌شد، یعنی به جغرافیای ناحیه‌ای سنتی بیشتر اهمیت می دادند. در این دوره تحقیق در مورد تفاوت‌های نواحی طبیعی كه باعث فعالیت‌ها و تفاوت‌ها و تفاوتهای معیشتی و اقتصادی گروه‌های انسانی می‌شد، اساس كار جغرافیای ناحیه‌ای قرار گرفت. البته نقش عوامل محیطی و طبیعی در كاركردهای انسانی، بیشتر با مطالعه نواحی كشاورزی كشور مشخص می‌شد، زیرا در آن زمان، توده‌های انبوه انسانی، زندگی خویش را از طریق زمین كشاورزی می‌گذراندند و مفهوم شهر برای آنان بازار شهرهای روستایی یا مراكز اداری بود.

انقلاب كمی و جغرافیای شهری (1955- 1970)

انقلاب كمی ابتدا در ایالات متحده و بعد در انگلستان آغاز شد. انقلاب كمی قبلاً از مكتب پوزیتیویسم منطقی وین (1920) فراهم شد.

روی هم رفته روش‌های كمی در تحلیل‌های خود از مدلها و محاسبات ریاضی و آماری استفاده می كند، در اوایل سالهای 1955-1965 روش‌های كمی و پوزیتیویستی در جغرافیای شهری و اقتصادی به كار گرفته شد، نظیر مكان كشاورزی، مكان مركزی، مدل جاذبه، مكان اقتصادی و...

تاكید بیش از اندازه بر روشهای كمی و پوزیتیویستی، باعث تثبیت وضع موجود جامعه می‌شود و جامعه را از حركت‌ها و تحولات در جهت ساخت محیط زیست مناسب باز می‌دارد؛ 5487 زیرا روشهای كمی تنها بر قوانین پراكندگی پدیده‌ها تاكید می‌كند، بدون این كه علل نارسایی‌ها و كم و كاستی‌ها را ریشه یابی نماید.

5487جغرافی دان و شهرهای جهان سوم

بیشتر كتابها و تحقیقات جغرافیای شهری كه در سطوح علمی و جهانی منتشر می‌شود، فاقد تحلیل‌های علمی از شهرهای جهان سوم است.

در چند سال اخیر (1980-1990) اغلب كتابهای جغرافیای شهری كشورهای غربی به مسایل شهری كشورهای جهان سوم كمتر توجه نموده است و اگر تحقیقاتی انجام گرفته تنها بر وضع موجود شهرها و پدیده‌های جغرافیایی تاكید كرده است.

در حال حاضر مطالعات جغرافیایی از شهرهای جهان سوم در موسسات و مراكز علمی جهان در حال كاهش است. در جهان سوم جغرافی‌دانان متخصص در جغرافیای شهری، علاوه بر كمبود بودجه‌های تحقیقاتی، با فقدان مدارك، اسناد و آمارهای صحیح روبه‌رو هستند.

در دهه 1970 در جغرافیای انسانی و جغرافیای شهری نقش اول به عدالت و رفاه اجتماعی اختصاص داده شد، ولی در كتابهای جغرافیای انسانی و شهری از مباحث عدالت اجتماعی سخنی به میان نیامد.

5487جغرافیای شهری در ایالات متحده آمریكا

- در دهه 1940 در ایالات متحده آمریكا جغرافیای شهری از تركیب جغرافیای سنتی مكتب جامع‌شناسی شیكاگو و رشته برنامه‌ریزی به وجود آمد.

- 5487 در سال 1947 رابرت دیكنسون نخستین كتاب خود را تحت عنوان جغرافیای شهری، ناحیه و ناحیه‌بندی منتشر ساخت.

- در سال 1949 هارولد مه‌یر برای اولین بار طبقه‌بندی شهرها، شكل‌گیری سلسله مراتب شهری و نظریه‌های كاربری زمین را به مباحث جغرافیای شهری وارد كرد.

- در سال 1959 هارولدمه‌یر و كلاید كوهن كتاب جغرافیای شهری (مجموعه مقالات) را منتشر كردند.

- در دهه 1960-1970 نگرشهای مكتب جغرافیا به عنوان علم فضایی به وسله سه جغرافی دان معروف آمریكایی: برایان بری، ریچارد موریل و ویلیام گریسون به شدت مباحث جغرافیا را تحت تاثیر قرار داد.

- از سال 1970 به بعد تحلیل مكانی و جغرافیای فرهنگی، مبنای كار در جغرافیای شهری شناخته شد در این تحلیل‌ها بر رفتار محیطی تاكید بسیاری كرده‌اند.

- تحلیل فضایی به وسیله موریل، گریسون و بری وارد جغرافیای شهری شد.

- كینگ وگولج روش‌های كمی را در جغرافیای شهری با تاكید بسیار به كار گرفتند.

- روشتون و پرد در تحقیقات شهری بر مطالعات رفتاری تاكید كردند.

- مادر شهر اثر آلن اسكات 1998.

جغرافیای شهری در چین

تا سال 1980 در حدود 194 عنوان در موضوعات مختلف درباره شهرهای چین نوشته شده كه 40 عنوان آن را جغرافی‌دانان تهیه نموده‌اند، از آنجا كه جغرافی‌دانان در جغرافیای شهری همواره بر سیستم‌های شهری تاكید می‌كنند، از این رو در كشور چین نیز تحقیقات و بررسی‌های بیشتری دوباره كاركرد شهرهای میانی و كوچك در ساخت سیستم شهری چین صورت می‌گیرد. این تحقیقات اغلب برای جلوگیری از توسعه‌های بسیار بزرگ و ایجاد شهركهای اقماری در اطراف مادر‌شهرهای بزرگ انجام می‌شود.

در سالهای اخیر در كشور چین مطالعات جغرافیایی وسیعی صورت گرفته كه عبارتند از:

- تحقیق درباره منطق اقتصادی، به ویژه شهرهای ساحلی برای رونق بخشیدن به تجارت بین‌المللی

- مطالعه درباره تفسیر جهت مهاجرت روستاییان از شهرهای بزرگ به كوچك و متوسط

- مطالعات كاربری زمین

- مسایل خانه سازی و برنامه ریزی

- تبیین تاریخی توسعه شهرها


(ارسال شده توسط علی نعمتی)

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و نهم فروردین 1390ساعت 9:6  توسط گروه جغرافيا  |